Rigning í nóvember
Auður Ólafsdóttir; Salka 2005
Hin ýmsu skil lífsins geta virkað átakalítil en undir yfirborðinu eru þau það jafnvel ekki. Göngutúr í kirkjugarði, að leggjast til svefns og vakna til nýs dags, gera vinkonu sinni greiða, fara í frí, að vera kona, vera móðir, vera ekki móðir, finna dáinn fugl undir rúmi. Vera manneskja sem er ein en þó ekki ein, manneskja sem heldur til vesturs og verður ný með nýjum aðstæðum. Slíkur er reynsluheimurinn í Rigning í nóvember. Reynsluheimur konu sem stendur á krossgötum og reynir að átta sig á sjálfum sér og staðsetningu sinni í tilverunni. Konan með tungumálakunnáttu á við flokk þjóða, stendur í skilnaði við manninn sinn og líf hennar er líkt þokukenndri mýri sem er vel lýst með umhverfi, landslagi, veðurfari, tónlist, lykt og matarræði. Til að mynda hvernig hún rífur hjartað úr gæsinni áður en hún eldar hana, þetta litla blæðandi hjarta. Í rigningunni verða kennileitin loðin líkt og hennar eigið ástand – staðsetning hennar í eigin lífi. Og hún spyr hvort þokan á heiðinni sé þess valdandi að fyrra líf sitt sé í þoku? (108). Ytra umhverfi kallast á við hennar innra líf á einkar myndrænan hátt. Hún ákveður að taka sér síðbúið sumarfrí í nóvember og fer í sumarbústað á æskuslóðir við sjávarþorp úti á landi. Með í för er Tumi, fjögurra ára og heyrnarlaus sonur óléttrar vinkonu hennar. Hún segist ekki vera að flýja neitt heldur að kanna innstu lönd sín og ókunnar jarðir, vera að leita að nýjum tilfinningum (95). Hún leitar að frelsi undan gömlum tilfinningum sínum með för sinni á nýjan stað í innra og ytra umhverfi. Og það er tíminn og tilviljanir eða örlög. Þræðir og mynstur í lífinu sem eru ofin líkt og kóngulóarvefur, eða eins og hún sjálf segir: “Hver ég er, er samofið því hvar ég er og með hverjum ég er” (111). Og það er viðeigandi að fiðrildi flögri um í lífsbaráttu við tíman.
Frásögnin er tvískipt. Annars vegar er það línuleg frásögn sögupersónunnar í nóvember og desember – og ferð hennar í sjálfum sér eftir skilnað. Hins vegar eru það upplifanir og minningar úr fortíð sem fléttast inn til að gefa lesanda vísbendingu um hver þessi kona sé, hvaðan hún spretti og búa henni þannig til skýrari sjálfsmynd. Rigning í nóvember er kvenleg og flæðandi og einkar myndræn lýsing á hugarástandi og aðstæðum 33 ára konu. Sagan er ljúf og falleg og algjörlega laus við alla væmni. Á mjög næman hátt tekst höfundi að byggja upp myndrænan reynsluheim konu og fanga lesanda inn í innra og ytra landslag. Hún fetar sig fleiri kílómetra á þjóðveginum og um leið fleiri kílómetra í sjálfinu, sefur hjá fleiri karlmönnum og veit ekki hvort hún er stödd í upphafi eða endalokum. Endurtekið er drepið niður á tímanum sem við erum föst í. Tími og rúm er það sem manneskjan er ofin úr. Við fæðumst og við bætast kynhvöt, lífsreynsla og þrálátar minningar (174). Stíllinn er byggður upp á miklum næmleika fyrir orðum og myndum og það hvernig nýjar tilfinningar geta vaxið inn umhverfi lífsins eins og konan orðar það á fallegan hátt. Stíllinn felst í látlausum hrynjandi þar sem tilfinning fyrir þessu smáa en mikilvæga syngur sig áfram í hugleiðingum og sjálfsleit. Veikleiki bókarinnar liggur í ómarkvissum minningarinnskotum sem er ætlað að gefa vídd í tíma og persónusköpun, en í raun er aðalfrásögn sögunnar svo rík og myndræn að sum innskotanna reynast óþörf og falla í skuggann á þeirri ferð sem farin er í nóvemberþokunni. Undir fjarlægu augnaráði konunnar sem leitar að nýju sjálfi í nýjum aðstæðum með heyrnalausu barni, er að finna taktvissan hljóm sem dregur lesanda að sér – því handan orða býr heimur.
Soffía Bjarnadóttir
http://www.ruv.is/heim/vefir/ras1/vidsja/gagnryni/store156/item74486/
