Ferðalok - skýrsla handa akademíu

Laust eftir síðustu aldamót sá íslenskur bókmenntafræðingur fyrir sér að líkamsleifarnar sem hvíla í gröf Jónasar Hallgrímssonar á Þingvöllum yrðu sendar til DNA-greiningar á danskri rannsóknarstofu. Hann samdi ótímabæra skýrslu til að tryggja að erfðafræðingurinn, sem annast myndi rannsóknina, gæti glöggvað sig á viðfangsefninu. Að baki bjó djúpstæð löngun höfundar til að fá botn í íslenska þjóðarsál.

Í tilefni þess að galgopalegur spádómur Jóns Karls Helgasonar gæti bráðlega ræst birtist skáldfræðirit hans Ferðalok. Skýrsla handa akademíu hér í nýrri útgáfu. En hvatki er missagt er í fræðum þessum þá er skylt að hafa það heldur er sannara reynist.

„Ferðalok er í raun og veru nokkurskonar falsfræðibók: Það er fræðibók sem ertir lesandann og gerir grín að honum og skilur hann eftir í óvissu um hvað hann eigi að halda og hvers hann hafi orðið vísari. Það má til sanns vegar færa að fá umfjöllunarefni eru jafnvel fallin til slíkrar meðhöndlunar og hið fræga beinamál og öll heimferð Jónasar Hallgríms sonar eftir heila öld í danskri mold — eða staðgengils hans.“ Jón Ólafsson, Ritið

„Hér er því á ferðinni skáldfræðirit af bestu gerð. Með því að velja þetta form á umfjöll un sína kemur höfundur sér fyrir í írónískri fjarlægð og jafnvel yfirborðshlutleysi. Eigi að síður kemur hann lymskulega að þeim viðhorfum að í reynd snúist beinamál Jónasar meira um þátttakendurna og þörf þeirra til að baða sig í ljósi skáldsins.“ Skapti Þ. Halldórsson, Morgunblaðið 

Jón Karl Helgason er bókmenntafræðingur. Meðal rita hans um íslenska menningarsögu seinni alda eru Hetjan og höfundurinn (1998), Ferðalok (2003), Mynd af Ragnari í Smára (2009), Ódáinsakur (2013) og Sögusagnir (2020).